و اكنون در كتابخانه دانشگاه كولومبيا موجود مىباشد ناقص است ، اين نسخه بشيوهء خط اندلسى و خوش‌خط نوشته شده ، و از اول آن يك يا دو ورقه افتاده است ، مسلما در اين افتادگى نام و عنوان كتاب ، نام مترجم ، مقدمه مشتمل بر معلوماتى دربارهء ترجمه اين كتاب مندرج بوده است ، و در آخر كتاب نيز نقص و سقط قابل ملاحظهء دارد ، زيرا خاتمهء كتاب كه معمولا تاريخ استنساخ و نام ناسخ در آن نوشته مىشود افتاده است . گمان مىرود كه اين نسخه در قرن هشتم هجرى استنساخ شده است . كتاب يرونم الترجمان سفرونيوس يوسبيوس ايرونيموس يكى از دانشمندان كنيسهء لاتين بوده ، و در عصر خود از بهترين نويسندگان كنيسه بشمار مىرفته است ، وى در سال 331 م . ( يا ميانهء سالهاى 340 - 350 م ) در يك خانوادهء مسيحى در شهر ( ستريدون Stridon ) در دالماسيا ديده بجهان گشود ، و در سال 420 م . در بيت لحم رخت برگرفت . و بنام « قديس ايرونيم » - ST . Jerome - مشهور بوده است . قديس ايرونيم تأليفات بسيار داشته ، و مهم‌ترين آنها همين كتاب مورد بحث مىباشد ، اصل اين كتاب به زبان يونانى و تأليف : يوسبيوس القيسرانى اسقف قيساريه بوده ، و آن را : « Chronica » - چرونيكا - نام نهاده است ، و پس از ترجمهء آن به زبان عربى نام آن را معرب ساخته : « خرونيقون » يا « قروانقه » گفته‌اند . . اين كتاب را قديس ايرونيم از يونانى به زبان لاتين ترجمه كرده و مطالب بسيارى بر آن افزوده است ، و از آن‌وقت اين كتاب يگانه تاريخ عمومى جهان قديم بشمار مىرفت . اين كتاب در زمان ابن جلجل از لاتين به عربى ترجمه گرديد ، و ترجمهء عربى - چنان كه ابن جلجل مىگويد - بنام : « كتاب القروانقه ليرونم الترجمان » خوانده مىشد . من به كتابهائى كه معمولا اين‌گونه تأليفات را مورد استفاده قرار مىداده‌اند مراجعه نمودم ، و پس از تفحص و استقراء كامل به اين نتيجه رسيدم كه احدى از نويسندگان اسلامى نه نامى از كتاب « قروانقه » برده ، نه از آن بهره برده ، و نه از